İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ ............................................................................................................... i
İÇİNDEKİLER ................................................................................................. iii
KISALTMALAR ............................................................................................. xv
TABLOLAR LİSTESİ ................................................................................... xvii
GİRİŞ ................................................................................................................. 1
BİRİNCİ KISIM
BİRİNCİ BÖLÜM
YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ SEKTÖRÜNÜN MEVCUT DURUMU VE SORUNLARI
A. SEKTÖRÜN MEVCUT DURUMU ................................................................ 3
B. YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ SEKTÖRÜNÜN SORUNLARI ................................................................................................... 8
1. Genel Bakış .............................................................................................. 8
2. Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetleri Politik Risk Sigortası Programına Duyulan İhtiyaç ................................................................... 10
3. Surety Sigortaları Performans Bonosu ................................................... 14
4. Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetlerinin Finansmanında Eximbank Kredileri .................................................................................................. 16
a. Ülke Kredi Garanti Programları ....................................................... 17
b. Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetlerine Yönelik Teminat Mektubu Programı ........................................................................................... 20
c. Döviz Kazandırıcı Hizmetler Kredisi ............................................... 21
d. Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetleri Teminat Mektuplarının Haksız Nakde Çevrilme Sigorta Programı ....................................... 22
e. Eximbank Tarafından Uygulamaya Konulacak Olan Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetleri Politik Risk Sigortası Programı ................ 23
5. Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetleri Sektöründe Dış Proje Kredileri ve Proje Finansmanı Sorunu ................................................................... 24
6. Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetleri Sektöründe Yapılması Gereken Düzenlemeler .......................................................................................... 25
7. Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetleri Sektöründe Teminat Mektubu Temini Sorunu ........................................................................................ 25
8. İnşaat Sözleşmelerine İlişkin Teminat Mektuplarının Hukuki Çerçevesi................................................................................................. 27
9. Uluslararası İnşaat Sözleşmelerine İlişkin Teminat Mektuplarının Çeşitleri ................................................................................................... 30
a. Geçici Teminat Mektubu (Bid-Bond/Tender Guarantee) ................. 30
b. Kesin Teminat Mektubu (Performance Bond / Final Guarantee / Definite Letter of Guarentee) ......................................................... 30
c. Avans Teminat Mektubu (Advance Payment Guarantee) ................. 31
d. Teminat Akreditifi (Stand by Letter of Credit) ................................. 31
İKİNCİ BÖLÜM
YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ SEKTÖRÜNDE İŞ ALMA VE İHALE SÜRECİ
A. TÜRK MÜTEAHHİTLİK FİRMALARININ YURTDIŞINA AÇILMA SÜRECİ ............................................. 33
B. YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ SEKTÖRÜNDE İŞ ALMA YÖNTEMLERİ ............................ 35
C. YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ SEKTÖRÜNDE YÜKLENİCİLİK SİSTEMLERİ ...................... 38
1. Genel Yüklenicilik .................................................................................. 38
a. Götürü Yöntem ................................................................................. 39
b. Birim Fiyat Yöntemi ......................................................................... 39
c. Maliyet + Kar Yöntemi .................................................................... 39
2. Tasarım ve Yapım Yükleniciliği .............................................................. 39
3. Yönetim Yükleniciliği ............................................................................ 40
D. ULUSLARARASI YAPIM İŞİ İHALELERİNDE YETERLİLİK KRİTERLERİ ................................................................................................. 40
1. Mali Yeterliliğe İlişkin Belgeler .............................................................. 41
a. Bankalardan Temin Edilecek Belgeler ............................................. 41
b. Teklif Verenin Bilançosu veya Eşdeğer Belgeleri ............................ 41
c. Teklif Verenin İş Hacmini Gösteren Belgeler ................................... 41
2. Mesleki ve Teknik Yeterliliğe İlişkin Belgeler ........................................ 42
a. Teklif Veren Müteahhit Firmanın Faaliyetini Sürdürdüğünü ve Teklif Vermeye Yetkili Olduğu Gösteren Belgeler ........................... 42
b. İş Tecrübesini Gösteren Belgeler ...................................................... 42
c. Teklif Veren Müteahhit Firmanın Organizasyon Yapısına ve Personel Durumuna İlişkin Belgeler ................................................ 43
d. Makina ve Diğer Ekipmana İlişkin Belgeler .................................... 43
E. ULUSLARARASI REKABETE AÇIK İHALELERDE UYGULANABİLECEK YENİLİKÇİ İHALE YÖNTEMLERİ .................... 45
F. ULUSLARARASI REKABETE AÇIK YAPIM İHALELERİ İÇİN ÖNGÖRÜLEN TEMİNATLAR .................................................................... 52
G. ULUSLARARASI REKABETE AÇIK YAPIM İŞLERİ İHALE SÜRECİNİN MODERNLEŞTİRİLMESİ ..................................................... 54
1. Ekonomik Olarak En Avantajlı Teklif..................................................... 54
2. Alternatif Teklifler .................................................................................. 55
3. Çift Zarf Sistemi ..................................................................................... 55
4. İki Aşamalı İhale Sistemi ........................................................................ 56
5. Performansa Dayalı İhale Sistemi .......................................................... 56
6. Kamu-Özel Sektör Ortaklıkları............................................................... 58
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
ULUSLARARASI İNŞAAT SÖZLEŞMELERİNİN HAZIRLANMASI VE UYGULANMASI SÜRECİ
A. TÜRK HUKUKUNDA SÖZLEŞME KAVRAMI, SÖZLEŞMENİN UNSURLARI VE ESER SÖZLEŞMESİ ....................................................... 61
B. İNŞAAT SÖZLEŞMESİNİN TANIMI, ÖZELLİKLERİ VE UNSURLARI ................................................................................................. 62
1. İnşaat Sözleşmesinin Tanımı .................................................................. 62
2. İnşaat Sözleşmesinin Özellikleri ............................................................ 63
3. İnşaat Sözleşmesinin Unsurları............................................................... 64
4. İnşaat Süresince İş Sahibi ile Müteahhit ve Alt Müteahhitler (Taşeronlar) Arasındaki İlişkiler ............................................................. 65
a. İş Sahibi-Müteahhit İlişkisi .............................................................. 65
b. Müteahhit - Alt Müteahhit (Taşeron) İlişkisi .................................... 66
5. İnşaat Sözleşmesinin Kapsamına Giren Diğer Hususlar ........................ 69
6. İnşaat Sözleşmesinin Sona Ermesi ......................................................... 73
C. ULUSLARARASI SÖZLEŞME KAVRAMI ................................................ 74
D. ULUSLARARASI İNŞAAT SÖZLEŞMESİNİN VEYA İŞ ORTAKLIĞI SÖZLEŞMESİNİN HAZIRLANMASI AŞAMASINDA GELECEKTE DOĞMASI MUHTEMEL UYUŞMAZLIKLARI ÖNLEMEK AÇISINDAN DİKKATE ALINMASI GEREKEN HUSUSLAR................................................................................................... 76
E. ULUSLARARASI İNŞAAT SÖZLEŞMELERİNDE UYGULANACAK HUKUKUN SEÇİMİ MESELESİ ................................. 84
F. ULUSLARARASI İNŞAAT SÖZLEŞMESİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ .............................................................................................. 89
G. ULUSLARARASI İNŞAAT SÖZLEŞMELERİ HAZIRLANIRKEN DİKKATE ALINMASINDA FAYDA OLAN STANDART (TİP) SÖZLEŞMELER VE ŞARTNAMELER ....................................................... 91
1. Uncitral Hukuk Klavuzu (Rehberi) ......................................................... 91
2. Uluslararası İnşaat Sözleşmeleri İçin Standart Formlar .......................... 91
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
FIDIC İNŞAAT İŞLERİ SÖZLEŞME ŞARTLARI
A. GENEL OLARAK FIDIC .............................................................................. 95
B. FIDIC ŞARTNAMELERİNİN KISIMLARI VE ÖNGÖRDÜKLERİ İNŞAAT SÖZLEŞMESİ BİÇİMİ ................................................................. 100
C. GENEL İDARİ ŞARTNAMENİN KAPSAMI VE EKLERİ .......................... 103
D. İKİNCİ KISIM “ÖZEL İDARİ ŞARTNAME”NİN KAPSAMI .................. 112
E. FIDIC GENEL İDARİ ŞARTNAMESİNİN UYGULAMADA SIK BAŞVURULAN MADDELERİ HAKKINDA AÇIKLAMALAR .............. 113
1. Denetim ve Kabul ................................................................................. 113
2. Alt Müteahhitlik (Taşeronluk) .............................................................. 114
3. Mühendisin Hukuki Statüsü .................................................................. 115
4. Fiyatın Ayarlanması .............................................................................. 116
5. Performans Garantisi, Geri Ödeme Garantisi ve Ödeme Garantisi ...... 117
6. Müteahhidin Parasının Teminat Olarak Alıkonulması (Para Blokajı) ........................................................................................ 117
7. Döviz Kuru Klozları ............................................................................. 118
8. Sigorta ve Tazminat .............................................................................. 118
9. İnşaat Sözleşmelerinde Risk Dağılımı .................................................. 119
a. Temel Riskler ................................................................................. 120
b. Sözleşmelerdeki Risklerin Transferi ya da Dağılımı ...................... 121
c. İnşaat Yapım İşlerinde Kullanılan Sözleşme Biçimlerine Göre Risk Dağılımı ................................................................................. 122
d. FIDIC İnşaat İşleri Genel Şartnamesine Göre Sorumluluk Dağılımı .......................................................................................... 123
10. Gecikme Tazminatı ve Prim Klozları .................................................... 140
11. Asıl Müteahhit ile Diğer Müteahhitler Arasındaki İlişki ...................... 141
a. Onaylanmış Tali Müteahhitler ........................................................ 142
b. Atanmış (İsimlendirilmiş) Tali Müteahhitler .................................. 142
F. FIDIC ŞARTNAMELERİNE GÖRE MÜŞAVİR MÜHENDİSİN KONUMU, GÖREV VE YETKİLERİ ........................................................ 144
1. Mühendisin Konumu ve Diğer Taraflar ile İlişkisi ............................... 144
2. Mühendisin Görevleri ve Yetkileri ....................................................... 147
a. İnşaat Projesinin Yapımına Başlanmadan Önceki Aşamada .......... 147
b. İnşaat Projesinin Yapımına Başlandıktan Sonraki Aşamada .......... 148
c. İnşaat Projesinin Yapımı Bittikten Sonraki Aşamada ..................... 150
d. İnşaat Sözleşmesinin Uygulanması Aşamasında ............................ 150
aa. Projelerin (Çizimlerin) Yapımında Mühendisin Rolü ............ 152
bb. Malzeme, Demirbaş, Teçhizat ve İşçilik Kalitesinin Denetiminde Mühendisin Rolü .............................................. 153
cc. İşin Durdurulması Hallerinde Mühendisin Rolü ................... 155
dd. İş Değişiklikleri Durumunda Mühendisin Rolü .................... 156
ee. Hakedişlerin Oluşumunda Mühendisin Rolü ......................... 157
ff. Süre Uzatımı, Ek Ödeme ve Bildirim Hususlarında Mühendisin Rolü ................................................................. 158
gg. Geçici Kabul Hallerinde Mühendisin Rolü ........................... 160
hh. Kesin Kabul Hallerinde Mühendisin Rolü ............................ 162
3. Mühendisin Genel Şartnamede Öngörülen Görevlerinin ve Yetkilerinin Değiştirilmesi ve Sınırlandırılması ........................ 163
G. SÖZLEŞME DÖKÜMANLARININ ÖNCELİĞİ, GEÇERLİ LİSAN VE UYGULANACAK HUKUK MESELESİ ..................... 164
H. TEMİNATLAR ............................................................................................ 166
I. MÜTEAHHİDİN MEVZUATA UYMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ ...................... 167
İ. KEŞİF ARTIŞLARI ..................................................................................... 167
J. YEDEK AKÇE ............................................................................................ 168
K. MÜTEAHHİDİN KUSURU HALİNDE BAŞVURULACAK YASAL YOLLAR ................................... 169
L. ESKALASYON/FİYAT FARKI UYGULAMALARI ................................. 169
M. FIDIC ŞARTNAMELERİNE GÖRE TARAFLAR ARASINDAKİ UYUŞMAZLIKLARIN ÇÖZÜM YOLLARI .................... 170
1. FIDIC 1987 Baskısının Öngördüğü Sistem .......................................... 170
2. FIDIC 1987 Baskısına Göre Uyuşmazlıkların Halli Prosedürünün Eleştirisi ......................... 174
3. FIDIC 5. Baskıya Göre Uyuşmazlıkların Çözüm Yolları ..................... 177
N. ULUSLARARASI İNŞAAT İŞLERİ İÇİN FIDIC ŞARTNAMELERİNE UYGUN BİR GENEL MÜTEAHHİTLİK SÖZLEŞMESİ MODELİ ÖNERİSİ............................................................. 183
O. YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK SEKTÖRÜNDE MÜŞAVİR MÜHENDİSLİK SÖZLEŞMESİ ................................................................. 185
1. Müşavir Mühendislik Sözleşmesinin Tanımı, Unsurları ve Kapsamı ................................................................................................ 185
2. FIDIC İşveren-Müşavir (Mühendis) Arasında Yapılacak Tip Hizmet Sözleşmesi ................................................................................ 189
BEŞİNCİ BÖLÜM
YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK SEKTÖRÜNDE ULUSLARARASI İŞ ORTAKLIKLARI
A. AVRUPA EKONOMİK MENFAAT GRUPLAŞMASI ............................... 192
B. KONSORSİYUM ......................................................................................... 193
C. JOINT VENTURE (ORTAK GİRİŞİM) ...................................................... 196
1. Tanımı, Unsurları ve Türleri ................................................................. 196
2. Joint Venture’nin Hukuki Yapısı ........................................................... 199
3. Yurtdışı İnşaat Sektöründe Joint Venture .............................................. 201
4. Yurtdışı Müteahhitlik Firmalarımızın Hedef Ülke Pazarlarından Bazılarında Ortak Girişime İlişkin Hukuki Düzenlemeler ............... 205
a. Rusya’da Ortak Girişimlerin Düzenlenmesi................................... 205
b. Azerbaycan’da Ortak Girişimlerin Düzenlenmesi ......................... 208
c. Çin’de Ortak Girişimlerin Düzenlenmesi ....................................... 210
5. Örnek Bir Joınt Venture Sözleşmesinde Yer Alması Gereken Hususlar ............................................................................. 215
Ç. YURTDIŞINDA İNŞAAT PROJELERİNİN YAP-İŞLET-DEVRET MODELİ İLE GERÇEKLEŞTİRİLMESİ ................................ 216
1. Yap-İşlet-Devret Modelinin Tanımı ve Unsurları ................................. 216
2. Yap-İşlet-Devret Modelinin Özellikleri ve Avantajları ......................... 218
3. Yap-İşlet-Devret Modelinde Yer Alan Taraflar ..................................... 219
4. Yap-İşlet-Devret Modeli Kapsamındaki Sözleşmeler ........................... 220
5. Yap-İşlet-Devret Modelinin İhale Prosedürü ........................................ 221
6. Yap-İşlet-Devret Modelinin Alt Versiyonları ........................................ 223
D. YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ İÇİN YURTDIŞINDA ORTAK ŞİRKET KURMA .......... 224
1. Rusya’da Şirket Kurma Prosedürü........................................................ 224
2. Ukrayna’da Şirket Kurma Prosedürü .................................................... 227
3. Libya’da Şirket Kurma Prosedürü ........................................................ 228
ALTINCI BÖLÜM
ULUSLARARASI İNŞAAT VE İŞ ORTAKLIĞI SÖZLEŞMELERİNDEN DOĞABİLECEK UYUŞMAZLIKLARIN HUKUKİ ÇÖZÜM YOLLARI
A. ULUSLARARASI TİCARİ UYUŞMAZLIKLARIN ULUSAL MAHKEMELERDE ÇÖZÜMLENMESİ .................................................... 235
B. ULUSLARARASI TİCARİ UYUŞMAZLIKLARIN TAHKİM DIŞINDAKİ ALTERNATİF UYUŞMAZLIK
ÇÖZME TEKNİKLERİ İLE ÇÖZÜMÜ ............................................................................................. 238
1. Müzakere Yöntemi ............................................................................... 239
2. Teknik (Hakem) Bilirkişilik Yöntemi ................................................... 239
3. Üçüncü Kişilerin Sözleşmeye Müdahalesi Yöntemi ............................ 241
4. Ön Hakemlik Yöntemi .......................................................................... 243
5. Alternatif Uyuşmazlık Çözme Yöntemleri ........................................... 244
6. Uzlaştırma Yöntemi .............................................................................. 247
a. ICC Uzlaştırma Kuralları ............................................................... 248
b. UNCITRAL Uzlaştırma Kuralları .................................................. 248
c. ICSID Uzlaştırma Kuralları ........................................................... 249
d. FIDIC Uzlaştırma Kuralları ........................................................... 250
C. ULUSLARARASI TİCARET SÖZLEŞMELERİNDEN DOĞAN UYUŞMAZLIKLARIN TAHKİM YOLU İLE ÇÖZÜMLENMESİ ........... 251
1. Uluslararası Ticari Tahkim ve Türkiye Uygulaması ............................. 251
2. Uluslararası Kurumsal Tahkim ............................................................. 256
a. ICSID Merkezi ............................................................................... 256
b. Uluslararası Ticaret Odası Tahkim Mahkemesi ............................. 256
c. Diğer Kurumsal Tahkim Merkezleri .............................................. 259
İKİNCİ KISIM
BİRİNCİ BÖLÜM
İNŞAAT SÖZLEŞMESİNİN TANIMI VE HUKUKİ ÇERÇEVESİ
A. İNŞAAT SÖZLEŞMELERİNİN TANIMI VE HUKUKİ NİTELİĞİ .......... 261
B. İNŞAAT SÖZLEŞMELERİNİN ÖZELLİKLERİ ........................................ 265
C. İNŞAAT SÖZLEŞMELERİNDE ŞEKİL ŞARTI ......................................... 270
D. İNŞAAT SÖZLEŞMELERİNİN UNSURLARI .......................................... 272
1. İnşaat Sözleşmelerinin Unsurları: Yapı Eseri ........................................ 273
2. İnşaat Sözleşmelerinin Unsurları: Teslim ............................................. 274
3. İnşaat Sözleşmelerinin Unsurları: Bedel ............................................... 275
4. İnşaat Sözleşmelerinin Unsurları: Anlaşma .......................................... 279
5. İnşaat Sözleşmelerinin Unsurları: İnşa Yeri .......................................... 280
E. İNŞAAT SÖZLEŞMELERİNİN TARAFLARI ........................................... 282
1. İnşaat Sözleşmelerinin Tarafları: İş sahibi ............................................ 283
2. İnşaat Sözleşmelerinin Tarafları: Müteahhit ......................................... 285
F. İNŞAAT SÖZLEŞMELERİNDE TARAFLARIN BORÇLARI .................. 286
1. İnşaat Sözleşmelerinde Tarafların Borçları: Müteahhit ........................ 287
2. İnşaat Sözleşmelerinde Tarafların Borçları: İş Sahibi ........................... 291
3. Teslim ve Kabul .................................................................................... 294
G. İNŞAAT SÖZLEŞMELERİNDE SÖZLEŞME SERBESTİSİ VE TİP SÖZLEŞMELERİN KULLANIMI .................... 299
1. MÖHUK Çerçevesinde Sübjektif Bağlama Kuralı Olarak Tarafların Uygulanacak Hukuku Seçme Yetkisi ................... 300
2. Açık veya Zımni Hukuk Seçimi ........................................................... 305
3. Hukuk Seçiminin Zamanı ..................................................................... 305
4. Kısmi Hukuk Seçimi ............................................................................. 306
5. Objektif Bağlama Kuralı Olarak Uygulanacak Hukukun Tespiti ......... 307
6. Daha Sıkı İlişkili Hukuk Kuralı ............................................................ 309
7. Yabancı Unsur Bulunmayan Sözleşmelerde Uygulanacak Hukuka İlişkin Seçim ......................... 313
H. TBK KAPSAMINDA İNŞAAT SÖZLEŞMELERİ VE ÇEŞİTLERİ .......... 315
1. Hasılat (Gelir) Paylaşımı Karşılığı İnşaat Sözleşmesi .......................... 315
2. Ücret Karşılığı İnşaat Sözleşmesi ......................................................... 316
3. Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmeleri ................................................ 317
İçindekiler xi
4. Kamu İhalesi İnşaat Sözleşmeleri ......................................................... 318
I. İNŞAAT SÖZLEŞMELERİNİN SONA ERMESİ ....................................... 320
İKİNCİ BÖLÜM
YÜKLENİCİNİN SÖZLEŞMEYE AYKIRILIĞI VE HUKUKİ SONUÇLAR
A. YÜKLENİCİNİN SÖZLEŞMEYE AYKIRI DAVRANIŞ TÜRLERİ ......... 323
1. Yüklenicinin İşi Zamanında Tamamlamaması ..................................... 323
2. Yüklenicinin Sözleşmeye ile Kararlaştırılan Vasıflara Aykırı Yapması ................................ 325
3. İş Sahibinin Talimatlarına Uymama ..................................................... 326
4. Yüklenicinin Zorunlu Niteliklerde Eksiklik Yapması ........................... 327
B. AYIPLI İFA DURUMLARI ......................................................................... 329
1. Şartları .................................................................................................. 334
C. TÜRK HUKUKUNDA İNŞAAT SÖZLEŞMESİ KAPSAMINDA SÖZLEŞMEYE AYKIRILIĞIN SONUÇLARI ............... 334
1. Sözleşmeden Dönme Hakkı .................................................................. 335
2. Bedelden İndirim Talep Etme Hakkı .................................................... 335
3. Ayıbın Giderilmesini Talep Etme Hakkı ............................................... 335
4. Tazminat Talep Etme Hakkı ................................................................. 336
D. FIDIC KAPSAMINDA AYIP KAVRAMI VE YÜKLENİCİNİN SORUMLULUĞU ............................... 338
1. FIDIC Kapsamında Ayıbın Tanımı ve Kapsamı ................................... 338
2. Yüklenicinin Ayıptan Sorumluluğu ...................................................... 338
a. Geçici Kabulden Önceki Ayıplar .................................................... 339
b. Geçici Kabulden Sonraki Ayıplar ................................................... 342
aa. Müteahhit Tarafından Ayıbın Makul Süre İçerisinde Giderilmemesi ............................................... 342
bb. Müteahhide Ayıbı Gidermesi İçin Kesin Süre Verilmesi ....... 344
3. FIDIC Kapsamında İş Sahibinin Hakları .............................................. 345
a. Sözleşmeye Aykırılığın Giderilmesini Talep Etme......................... 346
b. Ayıbı Kendi Yönetiminde Giderme Hakkı ..................................... 347
c. Bedelden İndirim Talep Etme Hakkı .............................................. 348
d. Sözleşmeden Dönme Hakkı ........................................................... 349
E. FIDIC ŞARTLARI KAPSAMINDA YER ALAN DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER................................ 350
xii İçindekiler
1. Teminat Taahhüdü ................................................................................. 350
a. Hak Edişlerden Kesilen Teminat (Retention Money) ..................... 350
b. Teminat Senedi (Performance Security) ......................................... 351
c. Ön Ödeme Teminatı (Advance Payment Guarantee) ..................... 351
2. Kesin Kabul Odaklı İfa Yükümlülüğü .................................................. 352
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
TÜRK HUKUKUNDA FESİH HAKKI
A. FESİH KAVRAMI ....................................................................................... 355
B. FESİH VE SÖZLEŞMEDEN DÖNME ARASINDAKİ HUKUKİ FARKLAR ............................... 356
C. TÜRK HUKUKU KAPSAMINDA İNŞAAT SÖZLEŞMELERİNİN FESHİ ................................... 357
1. Tarafların Anlaşması Yoluyla Fesih ...................................................... 357
2. Mahkeme Kararıyla Fesih ..................................................................... 358
3. Fesih Hakkının Açık ve Belirli Bir İrade Beyanı Yoluyla Kullanılması ....................................... 358
4. Fesih İradesinin Dolaylı Yollarla Ortaya Konulması ............................ 359
5. Derhal ve Bildirimsiz Fesih .................................................................. 361
6. Sözleşmeyi Haklı Nedenle Fesheden Tarafın Talepleri ........................ 361
7. Sözleşmenin Feshine Karşı İtiraz ve Sonuçları..................................... 362
8. Feshin Kabulü ve Fesih Sebeplerine İtiraz ........................................... 362
D. İNŞAAT SÖZLEŞMELERİNİN SONA ERME NEDENLERİ ................... 362
1. Temerrüt Nedeniyle Fesih ..................................................................... 363
a. Müteahhidin Temerrüdü Açısından İşe Başlama Zamanı ve İnşaat Süresi ........................................... 365
aa. İnşaata Başlama Süresinin Sözleşmede Kararlaştırılmış Olması ........................................................ 365
bb. İnşaata Başlama Süresinin Sözleşmede Kararlaştırılmamış Olması ..................................................... 367
b. Müteahhidin İnşaatı Teslim Süresine İlişkin Yükümlülükleri ........ 368
c. Müteahhidin İnşaatı Teslim Borcunda Temerrüdün Sonuçları ....... 370
aa. Sözleşmenin Feshi ve Menfi Zararın Tazmini ....................... 371
bb. İş Sahibinin Aynen İfadan Vazgeçmesi ve Müspet Zararın Tazmini .............................................. 372
cc. İş Sahibi Tarafından Cezai Şartın Talep Edilmesi .................. 374
dd. İş Sahibinin Manevi Tazminat Hakkı..................................... 374
2. Ayıplı İnşaat Nedeniyle Sözleşmenin Feshi ......................................... 375
3. Müteahhidin Şahsına Bağlı Nedenlerle Sözleşmenin Sona Ermesi ...... 375
a. Yüklenicinin Ölümü ....................................................................... 376
b. Yüklenicinin Eseri Tamamlama Yeteneğini Kaybetmesi ............... 376
4. İş Sahibinin Sebep Göstermeksizin Tam Tazminat Karşılığında Sözleşmeyi Sona Erdirmesi ................................ 377
5. İfa İmkansızlığı Nedeniyle Sözleşmenin Sona Ermesi ......................... 378
a. Beklenmeyen Olay Sonucu Eserin Yok Olması ............................. 379
b. Yüklenicinin Kusuru Olmaksızın İfa İmkansızlığı ........................ 379
6. İş Sahibinden Kaynaklanan İfa İmkansızlığı ........................................ 379
7. Bedel Unsuruna Bağlı Olarak Sözleşmenin Sona Ermesi .................... 380
a. Götürü Bedel Üzerinden Yapılan Sözleşmeler ............................... 380
b. Yaklaşık Bedel Üzerinden Yapılan Sözleşmeler............................. 380
E. İNŞAAT SÖZLEŞMELERİNİN FESHİNİN HUKUKİ SONUÇLARI ...... 381
1. Sözleşmenin Geriye Etkili Şekilde Sona Ermesi İlkesi ........................ 381
a. İleriye Etkili Fesih İmkanı ............................................................. 383
b. İnşaatın Reddedilemeyecek Oranda Tamamlanması ...................... 384
c. Sözleşmede Feshe İlişkin Özel Hükümlerin Kararlaştırılması ....... 385
d. Tarafların Tasfiye Anlaşması Yapması ........................................... 385
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
FIDIC ŞARTNAMELERİ KAPSAMINDA MÜTEAHHİTİN FESİH HAKKI
A. FIDIC KAVRAMI ........................................................................................ 387
B. FIDIC SÖZLEŞMELERİ ............................................................................. 388
1. Sözleşme Tipleri ................................................................................... 391
C. SÖZLEŞMENİN KURULMASI ................................................................. 393
D. FIDIC ŞARTNAMELERİ KAPSAMINDA MÜTEAHHİDİN FESİH KOŞULLARI .................................... 395
1. Genel Olarak ......................................................................................... 395
2. Müteahhidin Fesih Hakkına Yol Açan Ücrete İlişkin Sebepler ve Türk Hukuku ile Karşılaştırmalı Değerlendirme .............................. 397
3. Beklenmeyen Hallerin Müteahhit Açısından Sözleşmeye Etkisi ve Fesih Sonuçları ................................................. 400
4. FIDIC 16/2 Kapsamında Müteahhidin Fesih Hakkı ............................. 404
a. İş Sahibinin Mali Gücünün İspat Edilememesi .............................. 405
xiv İçindekiler
b. Geçici Hak Ediş Belgelerinin Gecikmesi ....................................... 405
c. Geçici Hak Ediş Bedelinin Süresinde Ödenmemesi ....................... 406
d. İş Sahibinin Bağlayıcı Karar ve Anlaşmalara Uymaması............... 407
e. İş Sahibinin Esaslı Yükümlülük İhlali ............................................ 408
f. Yüklenici Kabulü Sonrası Mühendisin Başlama Tarihi Bildiriminde Gecikmesi ................................................................. 409
g. Sözleşmenin Kurulması Sürecinde İş Sahibinin İmza Yükümlülüğüne Aykırı Davranması ............................................... 411
h. İş Sahibinin Sözleşmeyi Üçüncü Bir Kişiye Devri ........................ 413
ı. Uzayan Askı Süresinin Sözleşmeye Etkisi ..................................... 416
i. İş Sahibinin İflası ve Tasfiyesi ........................................................ 417
j. İş Sahibinin Yolsuz, Hileli veya Zorlayıcı Uygulamalarının Tespiti ............................................................................................. 418
E. FIDIC KAPSAMINDA FESİH SÜRECİNİN İŞLEYİŞİ VE SONUÇLARI ............................................................................................... 418
F. SÖZLEŞMESEL DENGE AÇISINDAN DEĞERLENDİRME .................. 420
SONUÇ.......................................................................................................... 423
KAYNAKÇA ................................................................................................. 427