İÇİNDEKİLER
BEŞİNCİ BASKI İÇİN SUNUŞ ....................................... i
DÖRDÜNCÜ BASKI İÇİN SUNUŞ................................ ii
ÜÇÜNCÜ BASKI İÇİN SUNUŞ ................................... iii
İKİNCİ BASKI İÇİN SUNUŞ ........................................ iv
BİRİNCİ BASKI İÇİN ÖNSÖZ ...................................... v
KISALTMALAR ............................................................ vii
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI
BAŞLANGIÇ .................................................................... 1
BİRİNCİ KISIM Genel Esaslar
MADDE 1: I. Devletin şekli ......................................... 3
MADDE 2: II. Cumhuriyetin nitelikleri ........................ 4
MADDE 3: III. Devletin bütünlüğü, resmî dili, bayrağı, millî marşı ve başkenti ................. 4
MADDE 4: IV. Değiştirilemeyecek hükümler .............. 5
MADDE 5: V. Devletin temel amaç ve görevleri ......... 5
MADDE 6: VI. Egemenlik............................................ 5
MADDE 7: VII. Yasama yetkisi ................................... 6
MADDE 8: VIII. Yürütme yetkisi ve görevi ................. 6
MADDE 9: IX. Yargı yetkisi ........................................ 6
MADDE 10: X. Kanun önünde eşitlik ............................ 7
MADDE 11: XI. Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü ................................................... 8
İKİNCİ KISIM Temel Haklar ve Ödevler BİRİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler
MADDE 12: I. Temel hak ve hürriyetlerin niteliği ......... 8
MADDE 13: II. Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması ............................................... 9
MADDE 14: III. Temel hak ve hürriyetlerin kötüye kullanılamaması ...................................... 10
MADDE 15: IV. Temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulması .................. 11
MADDE 16: V. Yabancıların durumu .......................... 11
İKİNCİ BÖLÜM Kişinin Hakları ve Ödevleri
MADDE 17: I. Kişinin dokunulmazlığı, maddî ve manevî varlığı ......................................... 12
MADDE 18: II. Zorla çalıştırma yasağı ....................... 13
MADDE 19: III. Kişi hürriyeti ve güvenliği ................. 13
IV. Özel hayatın gizliliği ve korunması .. 15
MADDE 20: A. Özel hayatın gizliliği .......................... 15
MADDE 21: B. Konut dokunulmazlığı ........................ 17
MADDE 22: C. Haberleşme hürriyeti .......................... 18
MADDE 23: V. Yerleşme ve seyahat hürriyeti ............ 18
MADDE 24: VI. Din ve vicdan hürriyeti ..................... 19
MADDE 25: VII. Düşünce ve kanaat hürriyeti ............ 20
MADDE 26: VIII. Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti ................................................... 21
MADDE 27: IX. Bilim ve sanat hürriyeti ..................... 22
X. Basın ve yayımla ilgili hükümler ....... 22
MADDE 28: A. Basın hürriyeti .................................... 22
MADDE 29: B. Süreli ve süresiz yayın hakkı .............. 24
MADDE 30: C. Basın araçlarının korunması ............... 25
MADDE 31: D. Kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme araçlarından yararlanma hakkı ................ 25
MADDE 32: E. Düzeltme ve cevap hakkı .................... 26
XI. Toplantı hak ve hürriyetleri ............... 27
MADDE 33: A. Dernek kurma hürriyeti ...................... 27
MADDE 34: B. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı ..................................... 29
MADDE 35: XII. Mülkiyet hakkı ................................. 30
XIII. Hakların korunması ile ilgili hükümler ................................................. 30
MADDE 36: A. Hak arama hürriyeti ............................ 30
MADDE 37: B. Kanuni hâkim güvencesi ..................... 31
MADDE 38: C. Suç ve cezalara ilişkin esaslar ............. 31
MADDE 39: XIV. İspat hakkı ...................................... 32
MADDE 40: XV. Temel hak ve hürriyetlerin korunması ................................................ 33
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler
MADDE 41: I. Ailenin korunması ve çocuk hakları ..... 34
MADDE 42: II. Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi ...... 34
III. Kamu yararı ....................................... 36
MADDE 43: A. Kıyılardan yararlanma ........................ 36
MADDE 44: B. Toprak mülkiyeti ................................. 36
MADDE 45: C. Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması ............ 37
MADDE 46: D. Kamulaştırma ...................................... 37
MADDE 47: E. Devletleştirme ve Özelleştirme ........... 39
MADDE 48: IV. Çalışma ve sözleşme hürriyeti ........... 40
V. Çalışma ile ilgili hükümler.................. 40
MADDE 49: A. Çalışma hakkı ve ödevi ....................... 40
MADDE 50: B. Çalışma şartları ve dinlenme hakkı ..... 41
MADDE 51: C. Sendika kurma hakkı ........................... 41
MADDE 52: D. Sendikal faaliyet ................................. 42
VI. Toplu iş sözleşmesi, grev hakkı ve lokavt ....................................................... 43
MADDE 53: A. Toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı ......................................... 43
MADDE 54: B. Grev hakkı ve lokavt ........................... 44
MADDE 55: VII. Ücrette adalet sağlanması ................. 45
VIII. Sağlık, çevre ve konut ..................... 46
MADDE 56: A. Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması ................................................ 46
MADDE 57: B. Konut hakkı ......................................... 47
IX. Gençlik ve spor .................................. 47
MADDE 58: A. Gençliğin korunması ........................... 47
MADDE 59: B. Sporun geliştirilmesi ve tahkim........... 47
X. Sosyal güvenlik hakları ....................... 48
MADDE 60: A. Sosyal güvenlik hakkı ........................ 48
MADDE 61: B. Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler ................... 48
MADDE 62: C. Yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşları ............................................. 49
MADDE 63: XI. Tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunması ................................................ 49
MADDE 64: XII. Sanatın ve sanatçının korunması ...... 49
MADDE 65: XIII. Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları ................................. 50
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Siyasî Haklar ve Ödevler
MADDE 66: I. Türk vatandaşlığı ................................. 50
MADDE 67: II. Seçme, seçilme ve siyasî faaliyette bulunma hakları....................................... 51
III. Siyasî partilerle ilgili hükümler ......... 53
MADDE 68: A. Parti kurma, partilere girme ve partilerden ayrılma .................................. 53
MADDE 69: B. Siyasî partilerin uyacakları esaslar ..... 54
IV. Kamu hizmetlerine girme hakkı ........ 57
MADDE 70: A. Hizmete girme .................................... 57
MADDE 71: B. Mal bildirimi ...................................... 57
MADDE 72: V. Vatan hizmeti ..................................... 57
MADDE 73: VI. Vergi ödevi ....................................... 58
MADDE 74: VII. Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı .................... 58
ÜÇÜNCÜ KISIM Cumhuriyetin Temel Organları BİRİNCİ BÖLÜM Yasama
I. Türkiye Büyük Millet Meclisi ............. 60
MADDE 75: A. Kuruluşu ............................................. 60
MADDE 76: B. Milletvekili seçilme yeterliliği ............ 61
MADDE 77: C. Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanının seçim dönemi ........... 62
MADDE 78: D. Seçimlerin geriye bırakılması ve ara seçimler ................................................... 63
MADDE 79: E. Seçimlerin genel yönetim ve denetimi ................................................... 64
F. Üyelikle ilgili hükümler ...................... 65
MADDE 80: 1. Milletin temsili .................................... 65
MADDE 81: 2. Andiçme .............................................. 66
MADDE 82: 3. Üyelikle bağdaşmayan işler ................. 66
MADDE 83: 4. Yasama dokunulmazlığı ...................... 67
MADDE 84: 5. Milletvekilliğinin düşmesi .................. 68
MADDE 85: 6. İptal istemi ........................................... 70
MADDE 86: 7. Ödenek ve yolluklar ............................. 70
II. Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkileri ..................................... 71
MADDE 87: A. Genel olarak ........................................ 71
MADDE 88: B. Kanunların teklif edilmesi ve görüşülmesi ............................................. 72
MADDE 89: C. Kanunların Cumhurbaşkanınca yayımlanması ........................................... 73
MADDE 90: D. Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma ....................................................... 74
MADDE 91: E. Kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verme .............................. 75
MADDE 92: F. Savaş hali ilânı ve silahlı kuvvet kullanılmasına izin verme ........................ 76
III. Türkiye Büyük Millet Meclisinin faaliyetleri ile ilgili hükümler .................. 76
MADDE 93: A. Toplanma ve tatil ................................ 76
MADDE 94: B. Başkanlık Divanı ................................. 77
MADDE 95: C. İçtüzük siyasî parti grupları ve kolluk işleri .............................................. 78
MADDE 96: D. Toplantı ve karar yeter sayısı .............. 79
MADDE 97: E. Görüşmelerin açıklığı ve yayımlanması ........................................... 80
MADDE 98: IV. Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgi edinme ve denetim yolları ............... 80
MADDE 99: B. Gensoru ............................................... 81
MADDE 100: C. Meclis Soruşturması ............................ 82
İKİNCİ BÖLÜM Yürütme
1. Cumhurbaşkanı ................................... 83
MADDE 101: A. Adaylık ve seçimi ............................... 83
MADDE 102: B. Seçimi ................................................. 85
MADDE 103: C. Andiçmesi ........................................... 86
MADDE 104: D. Görev ve yetkileri ............................... 87
MADDE 105: E. Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu ............................................ 90
MADDE 106: F. Cumhurbaşkanı yardımcıları, Cumhurbaşkanına vekâlet ve bakanlar .... 92
MADDE 107: G. Cumhurbaşkanı Genel Sekreterliği ..... 94
MADDE 108: H. Devlet Denetleme Kurulu ................... 95
II. Bakanlar Kurulu ................................. 96
MADDE 109: A. Kuruluş ............................................... 96
MADDE 110: B. Göreve başlama ve güvenoyu ............. 96
MADDE 111: C. Görev sırasında güvenoyu .................. 97
MADDE 112: D. Görev ve siyasi sorumluluk ................ 97
MADDE 113: E. Bakanlıkların kurulması ve bakanlar .. 98
MADDE 114: F. Seçimlerde geçici Bakanlar Kurulu..... 98
MADDE 115: G. Tüzükler ............................................. 99
MADDE 116: H. Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanı seçimlerinin Cumhurbaşkanınca yenilenmesi .............. 99
İ. Millî Savunma ................................... 100
MADDE 117: 1. Başkomutanlık ve Genelkurmay Başkanlığı ............................................. 100
MADDE 118: 2. Millî Güvenlik Kurulu ....................... 101
MADDE 119: III. Olağanüstü hal yönetimi.................. 103
MADDE 120: 2. Şiddet olaylarının yaygınlaşması ve kamu düzeninin ciddi şekilde bozulması sebepleriyle olağanüstü hal ilanı ....................................................... 105
MADDE 121: 3. Olağanüstü hallerle ilgili düzenleme . 106
MADDE 122: B. Sıkıyönetim, seferberlik ve savaş hali ........................................................ 107
IV. İdare ................................................ 108
A. İdarenin esasları ................................ 108
MADDE 123: 1. İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği ............................................ 108
MADDE 124: 2. Yönetmelikler .................................... 108
MADDE 125: B. Yargı yolu ......................................... 109
C. İdarenin kuruluşu .............................. 110
MADDE 126: 1. Merkezî idare ..................................... 110
MADDE 127: 2. Mahallî idareler.................................. 111
D. Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler ................................................ 112
MADDE 128: 1. Genel ilkeler ...................................... 112
MADDE 129: 2. Görev ve sorumlulukları, disiplin kovuşturulmasında güvence ................... 113
E. Yükseköğretim kurumları ve üst kuruluşları .............................................. 114
MADDE 130: 1. Yükseköğretim kurumları .................. 114
MADDE 131: 2. Yükseköğretim üst kuruluşları ........... 115
MADDE 132: 3. Yükseköğretim kurumlarından özel hükümlere tabi olanlar ........................... 116
MADDE 133: F. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, radyo ve televizyon kuruluşları ve kamuyla ilişkili haber ajansları .............. 117
MADDE 134: G. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu ..................................... 118
MADDE 135: H. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları .............................................. 119
MADDE 136: İ. Diyanet İşleri Başkanlığı .................... 120
MADDE 137: J. Kanunsuz emir ................................... 121
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Yargı
I. Genel hükümler .................................. 122
MADDE 138: A. Mahkemelerin bağımsızlığı .............. 122
MADDE 139: B. Hâkimlik ve savcılık teminatı ........... 122
MADDE 140: C. Hâkimlik ve savcılık mesleği ............ 123
MADDE 141: D. Duruşmaların açık ve kararların gerekçeli olması ..................................... 124
MADDE 142: E. Mahkemelerin kuruluşu ..................... 124
MADDE 143: F. Devlet Güvenlik Mahkemeleri .......... 125
MADDE 144: G. Adalet hizmetlerinin denetimi .......... 126
MADDE 145: H. Askerî yargı ...................................... 127
II. Yüksek mahkemeler ......................... 128
A. Anayasa Mahkemesi ........................ 128
MADDE 146: 1. Kuruluşu ............................................ 128
MADDE 147: 2. Üyelerin görev süresi ve üyeliğin sona ermesi............................................ 130
MADDE 148: 3. Görev ve yetkileri .............................. 131
MADDE 149: 4. Çalışma ve yargılama usulü .............. 134
MADDE 150: 5. İptal davası ........................................ 136
MADDE 151: 6. Dava açma süresi .............................. 136
MADDE 152: 7. Anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi ............... 137
MADDE 153: 8. Anayasa Mahkemesinin kararları ...... 137
MADDE 154: B. Yargıtay ............................................ 139
MADDE 155: C. Danıştay ............................................ 140
MADDE 156: D. Askeri Yargıtay ................................ 141
MADDE 157: E. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi ...... 141
MADDE 158: F. Uyuşmazlık Mahkemesi .................... 142
MADDE 159: III. Hâkimler ve Savcılar Kurulu ........... 143
MADDE 160: IV. Sayıştay ........................................... 148
DÖRDÜNCÜ KISIM Malî ve Ekonomik Hükümler BİRİNCİ BÖLÜM Malî Hükümler
I. Bütçe .................................................. 149
MADDE 161: A. Bütçe ve kesinhesap ........................ 149
MADDE 162: B. Bütçenin görüşülmesi ....................... 151
MADDE 163: C. Bütçelerde değişiklik yapılabilme esasları .................................................. 152
MADDE 164: D. Kesinhesap ....................................... 152
MADDE 165: E. Kamu iktisadi teşebbüslerinin denetimi ................................................ 153
İKİNCİ BÖLÜM Ekonomik Hükümler
MADDE 166: I. Planlama; Ekonomik ve Sosyal Konsey ................................................... 153
MADDE 167: II. Piyasaların denetimi ve dış ticaretin düzenlenmesi ......................................... 154
MADDE 168: III. Tabiî servetlerin ve kaynakların aranması ve işletilmesi ........................... 155
IV. Ormanlar ve orman köylüsü ............ 155
MADDE 169: A. Ormanların korunması ve geliştirilmesi .......................................... 155
MADDE 170: B. Orman köylüsünün korunması .......... 156
MADDE 171: V. Kooperatifçiliğin geliştirilmesi ......... 157
VI. Tüketiciler ile esnaf ve sanatkârların korunması ......................... 157
MADDE 172: A. Tüketicilerin korunması .................... 157
MADDE 173: B. Esnaf ve sanatkârların korunması ..... 157
BEŞİNCİ KISIM Çeşitli Hükümler
MADDE 174: I. İnkılâp kanunlarının korunması .......... 157
ALTINCI KISIM Geçici Hükümler
GEÇİCİ MADDE 1 ........................................................ 158
GEÇİCİ MADDE 2 ........................................................ 159
GEÇİCİ MADDE 3 ........................................................ 160
GEÇİCİ MADDE 4 ........................................................ 161
GEÇİCİ MADDE 5 ........................................................ 162
GEÇİCİ MADDE 6 ........................................................ 162
GEÇİCİ MADDE 7 ........................................................ 162
GEÇİCİ MADDE 8 ........................................................ 163
GEÇİCİ MADDE 9 ........................................................ 163
GEÇİCİ MADDE 10 ...................................................... 163
GEÇİCİ MADDE 11 ...................................................... 163
GEÇİCİ MADDE 12 ...................................................... 164
GEÇİCİ MADDE 13 ...................................................... 164
GEÇİCİ MADDE 14...................................................... 164
GEÇİCİ MADDE 15...................................................... 165
GEÇİCİ MADDE 16...................................................... 165
GEÇİCİ MADDE 17...................................................... 166
GEÇİCİ MADDE 18...................................................... 166
GEÇİCİ MADDE 19...................................................... 168
GEÇİCİ MADDE 20...................................................... 173
GEÇİCİ MADDE 21...................................................... 173
YEDİNCİ KISIM Son Hükümler
MADDE 175: I. Anayasanın değiştirilmesi, seçimlere ve halkoylamasına katılma .................... 177
MADDE 176: II. Başlangıç ve kenar başlıklar ............. 179
MADDE 177: III. Anayasanın yürürlüğe girmesi......... 179
18.10.1982 TARİHLİ VE 2709 SAYILI KANUNA İŞLENEMEYEN HÜKÜMLER ................................ 182
2709 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN VEYA ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARININ YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHLERİNİ GÖSTERİR TABLO .......... 185